Jumamosi asubuhi. Binti yako anatazama katuni kwenye tableti tangu alipoamka, wewe unajibu ujumbe wa kazini, “dakika moja tu”, na televisheni bado imewashwa pembeni kwa sababu hakuna aliyekumbuka kuizima. Hakuna aliyefanya kosa lolote. Lakini unapoinua macho ni saa tano asubuhi, na asubuhi nzima hamjazungumza jambo lolote.
Swali ambalo huwa tunajiuliza ni mtoto anaweza kukaa mbele ya skrini kwa muda gani. Kwa watoto wadogo, mambo haya yana uzito karibu sawa na muda: kilichomo kwenye skrini, inatumika kwa ajili ya nini, anaitazama akiwa na nani, na inachukua nafasi ya nini. Na katika hesabu hiyo, simu za watu wazima nazo zinahusika.
Muda gani, kwa mujibu wa miongozo (ambayo haikubaliani)
Kwa watoto walio chini ya miaka 2, Shirika la Afya Duniani (WHO) halipendekezi muda wowote wa skrini. Kati ya miaka 2 na 4, linasema muda wa kukaa mbele ya skrini haupaswi kuzidi saa moja kwa siku, na kwamba kadiri unavyopungua ndivyo inavyokuwa bora (WHO, kuhusu miongozo kwa watoto walio chini ya miaka 5). Chuo cha Marekani cha Madaktari wa Watoto (AAP), katika tamko lake la 2016, ambalo ndilo linalotaja viwango kamili, kinashauri kuziepuka kabla ya miezi 18, isipokuwa simu za video na familia. Kati ya miezi 18 na 24, zikianzishwa, maudhui yawe bora na mtoto atazame akiwa na mtu mzima kila wakati. Na kati ya miaka 2 na 5, isizidi saa moja kwa siku ya vipindi bora, vinavyotazamwa pamoja na mtu mzima.
Chama cha Madaktari wa Watoto cha Hispania kinakwenda mbali zaidi. Tangu 2024 kinapendekeza kuziepuka hadi miaka 6, kwa sababu kinaona kwamba hakuna muda ulio salama, na kuzitumia tu kwa simu fupi za video na ndugu (AEP, mpango wa kidijitali wa familia).
Miongozo yote inaelekeza upande mmoja: muda mfupi zaidi wa kukaa tuli mbele ya skrini, na muda mwingi zaidi wa kucheza, kulala, na kusoma au kusimuliwa hadithi na mtu mzima. Katika nyumba nyingi skrini zipo, na yafuatayo yanasaidia zichukue nafasi ndogo zaidi na zitumike vizuri zaidi pale zinapokuwepo.
Kinachojalisha mbali na dakika
Zaidi ya hayo, AAP inapendekeza kuangalia mambo matano (AAP, kuhusu skrini kwa watoto wa miaka 2 hadi 4).
Jinsi mtoto wako alivyo. Watoto wengine huona vigumu sana kuacha skrini, na wengine huiachia bila shida. Kujua jinsi wako anavyoitikia kunasaidia kuweka mipaka inayomfaa.
Anachotazama. Vipindi vilivyoandaliwa kwa ajili ya umri wake, na video zenye matangazo ziwe chache iwezekanavyo. Akitazama video mtandaoni, mwandalie orodha ya zile unazoona zinafaa na uzime uchezaji wa kiotomatiki, ili video inayofuata isichaguliwe na mfumo wa tovuti yenyewe.
Anaitumia kwa ajili ya nini. Kumwekea kitu ili upate nafasi ya kuoga au kupika chakula cha jioni si kushindwa: inasaidia kuamua mapema atatazama nini, na kuhakikisha kina mwisho ulio wazi. Kile ambacho AAP inashauri kisifanywe ni kumpa skrini kila anapokasirika au anapokosa la kufanya, kwa sababu hivyo anakosa nafasi za kujifunza kutulia kwa njia nyingine.
Inachukua nafasi ya nini. Kinachofaa zaidi kuangaliwa ni kama inapunguza muda wa kulala, wa kucheza, wa kuzungumza au wa kula: mtoto anayekula tu akiwa anatazama katuni ni tukio ambalo familia nyingi zinalitambua.
Kama mnazungumza kuhusu anachotazama. Kutazama kitu pamoja na kukizungumzia baadaye kunamsaidia kukielewa. Akiwa na miaka 4 au 5: “Unadhani kwa nini sungura alikuwa na huzuni?”; akiwa na miaka 2 au 3, kuitaja hisia: “Tazama, sungura analia. Ana huzuni.”
Skrini za watu wazima
Katika utafiti uliofuatilia kwa miezi sita jozi 183 za wazazi wenye watoto wa miaka 0 hadi 5, uhusiano ulikwenda pande zote mbili: wazazi waliokuwa na msongo wa mawazo kwa sababu ya mtoto aliyekuwa mgumu zaidi kumlea walikimbilia zaidi simu na vifaa vingine, na kukatizwa mara nyingi zaidi na teknolojia kulihusishwa na matatizo zaidi ya tabia miezi kadhaa baadaye. Ni taarifa zilizotolewa na wazazi wenyewe (McDaniel na Radesky, 2018).
Televisheni iliyowashwa pembeni nayo inahesabika. Katika jaribio lililofanyika katika maabara na watoto 51 wa miaka 1 hadi 3 waliokuwa wakicheza na mmoja wa wazazi wao, televisheni ilipokuwa imewashwa ikionyesha kipindi cha watu wazima, wazazi walizungumza kidogo na watoto wao na mwingiliano wao ulikuwa wa ubora wa chini (Kirkorian na wenzake, 2009).
Unahisi tofauti unapomweleza jambo mtu anayekutazama na unapomweleza mtu anayetazama simu. AAP inapendekeza kuandaa mpango wa skrini kwa familia nzima, wazazi wakiwemo (AAP, ushauri kwa enzi ya kidijitali). Na unapolazimika kutumia simu mbele ya mtoto wako, kumwambia unachofanya (“Ninamjibu bibi”) kunaweza kumsaidia kuelewa kwa nini humtazami.
Uanzie wapi
Si lazima kubadilisha kila kitu kwa wakati mmoja. Anza na jambo moja tu, lile litakaloleta ubishi mdogo zaidi.
Zima televisheni ambayo hakuna anayeitazama. Ndilo jambo rahisi zaidi, na ndilo linaloleta malalamiko machache zaidi.
Tableti ya asubuhi, iwe mahali asipoweza kuifikia. Weka karibu na kitanda kikapu chenye vitabu vya hadithi au vichezeo. Ni kawaida kwake kulalamika siku za kwanza.
Simu ya kazi, kwa nyakati maalum. Ikiwa ni lazima upatikane, iangalie kwa nyakati mlizokubaliana, au toka chumbani ili ujibu.
Mawazo kwa maisha ya kila siku
Nyakati na mahali bila skrini. AAP inapendekeza nyakati za kula na wakati wa kulala, kwa wanafamilia wote, na hali ya “Usinisumbue” kwenye simu za watu wazima. Katika chumba chake cha kulala, hakuna televisheni wala tableti; na simu yako, ikiwezekana, ichajiwe nje ya chumba.
Si ya kutumia apendavyo, wala wakati wowote. AAP inashauri asiachiwe tableti au simu aitumie apendavyo. Watoto wadogo husaidiwa na taratibu: skrini ikiwa na wakati wake (“wakati ninaoga”, “baada ya kulala mchana”), mabishano hupungua.
Mpe taarifa kabla ya kuzima. “Sehemu hii ikiisha, tunazima.” AAP inapendekeza kutumia kipima muda cha kifaa chenyewe; kipange kilie sehemu inapomalizika, si katikati yake.
Keti naye unapoweza. Kile AAP inachopendekeza ni kutazama pamoja; isipowezekana, kisipite muda mrefu kabla hujaketi kando yake kwa muda kidogo.
Ndugu wakiwa na umri tofauti, kile anachotazama mkubwa, mdogo naye anakitazama: wakiwa pamoja, chagua ukimzingatia aliye mdogo zaidi.
Acha nafasi ya kuchoka. Muda wa kutokuwa na la kufanya si lazima ujazwe kila mara na skrini. Unapopika, anaweza kuwa na sanduku lake la vitu jikoni, au akusaidie kuosha kitu. Tulizungumzia hili katika “Kuchoka si adui”.
Isiwe zawadi wala adhabu. Ikiwa skrini inapatikana au inanyimwa kulingana na tabia yake, inapata umuhimu mkubwa zaidi na inaleta mabishano zaidi. Kwa kumzawadia, ni bora kitu kingine: kuchagua hadithi ya kabla ya kulala, au muda zaidi wa kucheza nawe.
Wakati wa kulizungumza na daktari wa watoto
Kwa mujibu wa AAP, kwa watoto wadogo kuna dalili mbili kwamba matumizi yanaanza kuwa tatizo: mabishano ya mara kwa mara kuhusu skrini, na mtoto kupoteza hamu ya mambo mengine (AAP, ushauri kwa enzi ya kidijitali). Inafaa pia kulizungumzia ikiwa skrini zinampunguzia saa za kulala au za kuushughulisha mwili, au ikiwa anakula tu akiwa anatazama katuni. Kwa hayo, inatosha kulitaja katika ziara inayofuata ya kliniki ya watoto; ikiwa bado ni mbali, weka miadi au mweleze muuguzi wa kliniki ya watoto.
Kuhusu lugha na jinsi anavyohusiana na wengine, usisubiri. Mwone daktari mara moja ikiwa hasemi neno lolote kufikia miezi 16-18, ikiwa, akiwa na miaka 2, haunganishi maneno mawili, ikiwa haitiki anapoitwa kwa jina lake, ikiwa hanyooshi kidole ili kukuonyesha kitu au hakutazami ili mshiriki kile anachokiona, au ikiwa anapoteza maneno, ishara au namna za kuhusiana na wengine alizokuwa nazo tayari. Na usidhani tu kwamba chanzo ni skrini: unaweza kuzipunguza wakati huohuo, lakini usisubiri kuona kama hali itaboreka ndipo umwone daktari.
Hadithi inayoishia kwa kupiga picha
Katika Mchunguzi Mdogo wa Milima, hadithi kwa watoto wa miaka 4 hadi 7, Daniel, mbwa mdogo wa mjini, anapanda mlimani akiwa na muziki masikioni na macho kwenye skrini, na haoni chochote njiani (tuliisimulia yote katika “Mindfulness kwa watoto”). Kuna mambo mawili madogo yanayoendana na mada hii. La kwanza, Daniel hayuko peke yake: mtu mzima anayemfuata njiani anapanda akitazama GPS. La pili, simu haitoweki kwenye hadithi: mwishoni, Daniel anaichukua ili kupiga picha ya ua, baada ya kuliona kwanza.
Hadithi kwenye skrini nayo ni skrini: mkiitumia, ni bora mkiwa pamoja na mkiizungumzia. Wazo kwa baadaye: wakati ujao mtakapotoka, akuombe simu ili apige picha ya kitu fulani, lakini tu baada ya kukitazama kwa muda mrefu.
Mchunguzi Mdogo wa Milima
Matukio katika vilele vya juu zaidi
Daniel ni mbwa mdogo ambaye anasafiri kutoka jijini kwenda kijiji cha milimani ambapo binamu yake Nina anaishi. Wakati wa safari ya kwenda, anazama katika vipokezi vya masikio na uangalifu wake unagawanyika, na anapoteza kabisa uzuri wa njia: maporomoko ya maji, wanyama, miti ya karne nyingi. Alipofika, Nina anagundua kuwa binamu yake hakuwa pale kweli kweli. Nina anamtolea changamoto kwa safari ya kurudi: kuweka pembeni vitu vinavyomvuta na kutumia ramani tofauti, iliyoundwa na vitu vya kutafuta kwa hisia. Daniel anakubali na anagundua kuwa njia ile ile, ikisafiriwa kwa uwepo na uangalifu, inakuwa matukio ya ajabu. Anajifunza kuwa kwanza lazima UWEPO, na kisha, ukitaka, unaweza kunasa wakati huo.
Soma hadithi hii ya watoto katika programu ya Semillita
