Gwiazdka, Mikołajki albo urodziny: dwanaście paczek, papier porozrzucany po całym pokoju i po dwudziestu minutach twoje dwuletnie dziecko bawi się w kartonie po jednym z prezentów. Dookoła leżą nowe zabawki, do połowy rozpakowane. I zastanawiasz się, czy aż tyle było potrzebne.
Co mówią badania, w skrócie
W jednym badaniu 36 dzieci w wieku od półtora do dwóch i pół roku bawiło się w sali dwa razy, za każdym razem przez kwadrans: jednego dnia z 4 zabawkami, a innego z 16. Przy 4 rzadziej zmieniały zabawkę, dłużej bawiły się każdą z nich i na więcej sposobów. Według komunikatu prasowego uczelni autorów przechodziły od ustawiania zabawki na innych albo przewracania jej do karmienia jej, chowania czy stukania nią jak młotkiem (Dauch i współpracownicy, 2018). To małe badanie laboratoryjne z udziałem bardzo małych dzieci: nie mówi, ile zabawek warto mieć w domu, ani czy tak samo jest w wieku czterech czy siedmiu lat, ani że dużo zabawek szkodzi.
Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) radzi wybierać zabawki, które nie pobudzają dzieci za bardzo i zachęcają je do korzystania z wyobraźni, choć nie określa, co znaczy „za bardzo”. Główna autorka jej raportu o zabawkach podsumowuje to tak: najlepsze zabawki nie są krzykliwe ani drogie i nie mają aplikacji (AAP o najlepszych zabawkach). A poradnik AAP, który omawia ten raport, przypomina, że żadna zabawka nie jest konieczna, by dziecko osiągnęło kolejny kamień milowy w rozwoju (AAP o tym, jak wybierać zabawki).
W przypadku zabawek elektronicznych są konkretne dane. W badaniu z udziałem 26 rodzin z niemowlętami w wieku od 10 do 16 miesięcy rodzice przy zabawkach elektronicznych wypowiadali mniej słów, a wymian w rozmowie było mniej niż przy zabawkach tradycyjnych czy książkach (Sosa, 2016). To mała próba, a badanie mierzy rozmowę w czasie zabawy, nie rozwój mowy. Zgadza się jednak z tym, co opisują AAP i amerykańskie stowarzyszenie logopedów: kiedy zabawka mówi, rodzice mówią mniej (AAP o prezentach bez elektroniki).
Pomysły na te święta

Porozmawiaj z rodziną jak najwcześniej. Dziadkowie, ciocie, wujkowie i chrzestni dają prezenty z serca, a propozycja zwykle jest lepiej przyjmowana niż prośba o mniej. Na przykład: „W tym roku staramy się, żeby w domu nie zbierało się aż tyle zabawek. Jeśli macie ochotę, bardzo byśmy się ucieszyli, gdybyście zamiast kolejnej zabawki spędzili z dziećmi popołudnie albo poszli z nimi do zoo, z jakimś drobiazgiem do rozpakowania tego dnia. Albo książka, bo na nią zawsze znajdzie się miejsce”. Jeśli prezent jest już kupiony, przyjmuje się go z taką samą radością: zawsze można go otworzyć później.
Nie wyjmuj wszystkiego tego samego dnia. Otwórzcie część prezentów, a inne schowajcie i dajcie za kilka tygodni. Potem niech na wierzchu leży niewiele, a reszta czeka w pudle, z którego co jakiś czas coś wymieniacie. Tak radzi badaczka, która prowadziła to badanie, choć samo badanie tego nie sprawdzało. Jeśli dziecko ma 6 lat i liczy paczki, niech samo wybierze, które odłożyć na później. A jeśli u was prezenty przychodzą w dwa różne dni, na Mikołajki i na Gwiazdkę, podział macie gotowy.
Zrób miejsce na to, co przyjdzie. Przed świętami przejrzyjcie zabawki, którymi dziecko już się nie bawi: jedne chowacie, inne oddajecie, a jeszcze inne wracają na półkę. Jeśli dziecko ma 6 lat, niech samo zdecyduje. I przy okazji usuń to, co zepsute: z pękniętej zabawki mogą wypaść małe części albo, jeśli jest magnetyczna, magnes.
Zabawki, w których zabawę wymyśla dziecko. Klocki, lalki, kuchnia do zabawy, plastelina, papier i kredki. AAP przypomina, że coś tak prostego jak kartonowe pudło czy blok rysunkowy wciąż potrafi uszczęśliwić maluchy (AAP o tym, jak wybierać zabawki). O tym, jak zrobić miejsce na taką zabawę, piszemy w tekście „Jak rozwijać kreatywność dziecka”.
Jeśli pojawi się zabawka, która świeci i gra, niech nie zastąpi zabawy z tobą. Nie trzeba jej chować: można ściszyć dźwięk, wyjmować ją tylko w wybranych chwilach albo na jakiś czas wyjąć z niej baterie. Jeśli to baterie guzikowe, schowaj je tam, gdzie dziecko nie sięgnie, i dobrze zamknij klapkę. AAP radzi unikać bardzo głośnych zabawek, żeby chronić słuch.
Przeżycie, a do tego coś, co można wziąć do ręki. AAP i stowarzyszenie logopedów proponują też dawać w prezencie przeżycia, na przykład karnet do zoo albo do muzeum (AAP o prezentach bez elektroniki). Z jednym zastrzeżeniem: w czterech badaniach z udziałem dzieci w wieku od 3 do 17 lat te w wieku od 3 do 12 lat więcej radości czerpały z przedmiotów niż z przeżyć, a z wiekiem przeżycia cieszą coraz bardziej (Chaplin i współpracownicy, 2020). Autorzy wiążą to z pamięcią: maluchy bardzo cieszą się przeżyciem, póki trwa, ale zabawka jest z nimi także następnego dnia. Dziecku w wieku 6 lat sam bilet może się wydać skromnym prezentem. Razem z zabawkowym zwierzakiem z zoo i kilkoma zdjęciami z tego dnia może cieszyć je dłużej.
Bezpieczeństwo, zwłaszcza jeśli w domu są dzieci poniżej 3 lat
Baterie guzikowe. Są w pilotach i w wielu domowych urządzeniach, a także w niektórych zabawkach, butach i ubraniach ze światełkami. Jeśli dziecko połknie taką baterię, w krótkim czasie może ona poparzyć je od środka, nawet jeśli jest rozładowana. Zaklej taśmą klapki, które źle się zamykają. Zapasowe i zużyte baterie trzymaj poza zasięgiem dziecka, także w dniu, w którym je wymieniasz. Jeśli podejrzewasz, że dziecko połknęło baterię, jedź na SOR, nie czekając, aż pojawią się objawy (AAP o bateriach guzikowych).
Magnesy. Według AAP zestawy ze stu lub więcej silnych magnetycznych kulek albo kostek nie powinny być w domu, w którym są dzieci: jeśli dziecko połknie więcej niż jeden magnes, przyciągają się one w jelitach z siłą wystarczającą, by spowodować poważne obrażenia, i może być potrzebna operacja. Zabawki z magnesami w środku, na przykład klocki magnetyczne, można mieć: co jakiś czas sprawdzaj, czy żadna nie pękła. Jeśli myślisz, że dziecko połknęło magnes, idź do pediatry albo na SOR bez czekania: ból brzucha czy wymioty myli się z infekcją wirusową (AAP o zabawkach magnetycznych).
Małe części. AAP radzi, żeby wszystkie zabawki i ich części były większe niż usta dziecka (AAP o tym, jak kupować bezpieczne zabawki). W Unii Europejskiej zabawki, które mogą być niebezpieczne dla dzieci poniżej trzech lat, mają ostrzeżenie „Nie nadaje się dla dzieci w wieku poniżej 36 miesięcy” albo kółko z przekreśloną twarzą niemowlęcia i napisem „0-3”. Powód, prawie zawsze małe części, jest podany na pudełku albo w instrukcji. Ostrzeżenie nie mówi, czy dziecko dorosło do tej zabawki: ostrzega przed zagrożeniem fizycznym. I zwykle jest na zabawkach starszego rodzeństwa, więc lepiej, żeby nie leżały na podłodze. Poza Unią Europejską oznakowanie jest inne: szukaj informacji o minimalnym wieku i o powodzie.
Ciężarówka i wiaderko
W bajce Ciężarówka dla dwojga, przeznaczonej dla dzieci w wieku 2 i 3 lat, Pompon pcha swoją czerwoną ciężarówkę po piasku, kiedy przychodzi Yarena i kładzie na niej rękę. „Moje!” Mama Świnka nie zabiera im ciężarówki: stawia żółte wiaderko przed Yareną i siada trochę dalej.
Yarena napełnia wiaderko, ale jest za ciężkie, żeby je podnieść. Pompon patrzy na wiaderko, patrzy na swoją ciężarówkę, znowu patrzy na wiaderko… i pcha ciężarówkę w jej stronę. Napełniają wiaderko we dwoje, wysypują je do ciężarówki i razem ją pchają. Dwie proste zabawki, dorosły obok, który niczym nie kieruje, i starcza zabawy dla obojga. O tym, jak trudno w tym wieku się dzielić, piszemy w tekście „Moje dziecko się nie dzieli”.
Przewodnik, który towarzyszy bajce w aplikacji, proponuje pytanie na rozmowę po lekturze: „Czy zdarzyło ci się bawić obok kogoś, nie bawiąc się dokładnie tym samym? Jak to było?” Z dziećmi w wieku 2 i 3 lat wystarczy zapytać, co Pompon i Yarena zrobili razem z wiaderkiem.

Ciężarówka dla dwojga
Wspólna zabawa, krok po kroku
Pompon jest w piaskownicy ze swoją czerwoną ciężarówką, robi bum-bum i raz za razem wozi i wysypuje piasek. Jego zabawa jest pełna, spokojna, szczęśliwa. Wtedy przychodzi Yarena, z zielonymi oczami, i kładzie rękę na ciężarówce. Pompon mocno ją przyciska: „Moje!”. Mama Świnka pojawia się na chwilę, kładzie coś żółtego na piasku i odchodzi. Od tej pory oboje maluchów jest w tej samej piaskownicy, każde zajęte swoim, spoglądając na siebie ukradkiem — aż coś niespodziewanego sprawia, że oboje pchają ciężarówkę razem.
Przeczytaj tę bajkę dla dzieci w aplikacji Semillita



